Arama:
Nis 5 2026
HMK Madde 6 Genel Yetkili Mahkeme

MADDE 6- (1) Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.
(2) Yerleşim yeri, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir.

HMK Madde 6 Gerekçesi ve Kapsamı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 6. maddesi ilk bakışta oldukça kısa ve teknik bir düzenleme gibi görünür. Oysa bu kısa hüküm, medeni usul hukukunun en temel denge noktalarından birini oluşturur. Bir davanın nerede açılacağı, yalnızca coğrafi bir tercih değildir; aynı zamanda adil yargılanma, savunma hakkı, mahkemeye erişim, öngörülebilirlik, usul ekonomisi ve taraflar arasındaki usuli denge ile doğrudan ilgilidir. HMK m. 6’nın asıl önemi de burada yatar.

Maddenin lafzı, “genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir” demektedir. Ancak bu cümlenin arkasındaki gerekçe, yalnızca “davalının bulunduğu yerde dava açılsın” düşüncesinden ibaret değildir. Maddenin temel mantığı; davacının mahkemeden hukuki koruma talep eden, henüz iddiası ispatlanmamış taraf olması; buna karşılık davalının, kendisine yöneltilen iddiaya karşı savunma durumunda bulunan taraf olması sebebiyle, genel kural olarak davalının korunması gereğidir.

Bu nedenle HMK m. 6’nın gerekçesini anlamak için şu soruya cevap vermek gerekir: Kanun koyucu neden başlangıç noktası olarak davacının değil, davalının yerleşim yerini seçmiştir? İşte maddenin gerekçesi esasen bu sorunun cevabında düğümlenir.

2. Genel Yetki Kuralının Temel Felsefesi

HMK m. 6’nın gerekçesi, medeni usul hukukunda çok köklü bir anlayışa dayanır: Davayı açan taraf, külfete katlanmalıdır. Çünkü dava açmak, mahkemeden hukuki koruma istemektir; fakat dava açıldığı anda bu talebin haklı olup olmadığı henüz kesinleşmiş değildir. Davacının ileri sürdüğü vakıalar ve hukuki iddialar, yargılama sonunda doğru bulunabilir de bulunmayabilir de. İşte bu belirsizlik sebebiyle kanun koyucu, başlangıçta davacıya bir avantaj tanımak yerine, davalının korunmasını esas alır.

Bu yaklaşımın ardında birkaç önemli düşünce vardır:

  1. Davacı aktif taraftır. Uyuşmazlığı mahkeme önüne getiren, yargısal mekanizmayı harekete geçiren kişidir.
  2. Davalı pasif konumdadır. Kural olarak, hakkında açılan davaya katlanmak zorunda kalan taraftır.
  3. Davacının iddiası henüz bir iddiadır. Yani hukuki koruma talebi daha ispat edilmemiştir.
  4. Bu nedenle ilk külfet davacıya yüklenir. Davacı, davasını kural olarak davalının yerleşim yerinde açar.

Bu mantık, usul hukukunda davalı lehine kurulmuş bir “imtiyaz” değil; usuli denge aracıdır. Aksi hâlde davacı, sırf kendi konumunu kolaylaştırmak için davalıyı uzak, masraflı, fiilen zor erişilebilir bir yerde dava etmeye yönelebilir. Böyle bir sistem, savunma hakkını zedeler ve yetki kurallarını keyfî tercihlere açık hale getirir.

3. Maddenin Gerekçesinin Çekirdeği: Davalıyı Koruma İlkesi

HMK m. 6’nın gerekçesinin merkezinde, öğretide de sıkça vurgulanan “davalıyı davacıya karşı koruma” düşüncesi bulunur. Bu düşünce birkaç alt başlıkta açılabilir.

a. Davacının iddiası henüz doğrulanmış değildir

Davanın açıldığı anda henüz ortada mahkeme kararı yoktur. Davacı haklı da olabilir, haksız da olabilir. Bu sebeple hukuk düzeni, henüz ispat edilmemiş bir iddiaya dayanarak davacıya yer seçme bakımından sınırsız bir üstünlük tanımaz. Eğer başlangıçta davacı merkeze alınsaydı, davalı haksız yere güçlük içine sokulabilirdi.

b. Savunma imkânı fiilen korunmalıdır

Adil yargılanma hakkı yalnızca teorik olarak mahkemeye çıkabilme hakkı değildir. Tarafın delillerini sunabilmesi, avukatla çalışabilmesi, duruşmalara katılabilmesi, masraf ve zaman bakımından aşırı külfet altına girmemesi de gerekir. Davalının yerleşim yerinin esas alınması, savunmanın fiilen kullanılabilir olmasına hizmet eder.

c. Keyfî forum seçiminin önlenmesi amaçlanır

Davacının davasını istediği yerde açabilmesi, “forum shopping” denilen kötüye kullanımlara yol açabilir. HMK m. 6, işte bu tehlikeyi sınırlayan ana omurgadır. Davacı, özel bir yetki kuralı yoksa, davayı davalının yerleşim yerinde açmak zorundadır. Böylece yargılamanın yeri objektif bir bağa bağlanmış olur.

4. Yerleşim Yeri Ölçütünün Seçilmesinin Gerekçesi

Maddenin yalnızca “davalı” demekle yetinmeyip “davalının dava tarihindeki yerleşim yeri”ni esas alması da ayrı bir gerekçeye dayanır. Buradaki tercih, hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ihtiyacının ürünüdür.

Yerleşim yeri ölçütü neden önemlidir?

  • Sabit ve hukuken belirlenebilir bir ölçüttür.
  • Taraflar dava açılmadan önce hangi mahkemenin genel yetkili olduğunu öngörebilir.
  • Dava açıldıktan sonra sonradan ortaya çıkabilecek tartışmaları azaltır.
  • Mahkemeler arasında gereksiz yetki çekişmesini önler.

Dava tarihinin esas alınması ise ayrıca önemlidir. Çünkü yetki, davanın açıldığı andaki koşullara göre belirlenir. Davalının sonradan taşınması, kural olarak mahkemenin yetkisini değiştirmez. Bu çözüm, yargılamayı istikrarlı hale getirir. Aksi hâlde her adres değişikliği, yeni bir yetki sorunu doğurur; bu da usul ekonomisini bozar ve uyuşmazlığın esasına girilmesini geciktirir.

5. HMK m. 6’nın HMK Sistematiği İçindeki Yeri

HMK m. 6’yı tek başına okumak eksik kalır. Maddenin gerekçesi, ancak kanunun yetki sistematiği içinde tam olarak anlaşılır.

a. HMK m. 5 ile birlikte değerlendirme

HMK m. 5, diğer kanunlarda yer alan yetki hükümlerini saklı tutar. Bu şu anlama gelir: HMK m. 6, mutlak ve her durumda tek uygulanacak kural değildir; fakat başlangıç kuralıdır. Yani özel yetki düzenlemesi yoksa devreye giren ana normdur.

Bu, maddenin gerekçesi bakımından önemlidir. Kanun koyucu bir taraftan davalıyı koruyan genel kuralı kurarken, diğer taraftan uyuşmazlığın niteliğine göre daha uygun olabilecek özel yetki kurallarına da kapıyı kapatmamıştır. Demek ki HMK m. 6’nın amacı katı bir merkezileştirme değil; genel dengeyi kurmak, özel durumlarda ise daha isabetli çözümlere izin vermektir.

b. HMK m. 10 ve m. 16 ile dengeleme

Sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi, haksız fiilden doğan davalarda fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri de yetkili olabilmektedir. Bu düzenlemeler, genel yetki kuralının her zaman tek başına yeterli olmayabileceğini gösterir.

Buradan çıkan önemli sonuç şudur: HMK m. 6’nın gerekçesi davalıyı korumaktır; fakat bu koruma mutlak değildir. Kanun koyucu, bazı uyuşmazlıklarda davacının veya uyuşmazlığın doğduğu yerin mahkemesini de daha uygun görebilir. O zaman özel yetki kuralı devreye girer. Bu da genel yetki kuralının dogmatik değil, fonksiyonel bir gerekçeye sahip olduğunu gösterir.

c. HMK m. 7 ile kötüye kullanımın engellenmesi

Birden fazla davalının bulunduğu hâllerde davanın bunlardan birinin yerleşim yerinde açılabilmesi mümkündür. Ancak HMK m. 7/2, davacının davalılardan birini sırf diğerini başka bir mahkemeye götürmek amacıyla davaya dahil etmesi hâlinde, itiraz üzerine ayırma ve yetkisizlik kararı verilmesini öngörür.

Bu hüküm, HMK m. 6’nın gerekçesini tamamlar. Zira kanun koyucu, genel yetki sisteminin dolanılmasını önlemek istemektedir. Demek ki HMK m. 6’nın arkasındaki esas düşünce yalnızca teknik bir yer belirleme değil; adil, dürüst ve öngörülebilir bir yetki rejimi kurma amacıdır.

6. Maddenin Gerekçesi Açısından Usul Ekonomisi ve Yargısal Düzen

HMK m. 6 çoğu zaman yalnızca “davalıyı koruyan” bir kural olarak anlatılır. Bu doğru olmakla birlikte eksiktir. Maddenin bir diğer önemli gerekçesi de usul ekonomisi ve yargısal düzenin sağlanmasıdır.

Yerleşim yeri gibi objektif ve kolay belirlenebilir bir ölçüt esas alındığında:

  • Yetki tartışmaları azalır.
  • Davanın en başında usuli belirlilik sağlanır.
  • Mahkemeler arası dosya transferleri ve yetki uyuşmazlıkları sınırlanır.
  • Tarafların hangi mahkemeye başvuracağını önceden öngörebilmesi mümkün olur.

Bu durum hem bireysel düzeyde hukuki güvenlik sağlar hem de sistem düzeyinde yargının işleyişini kolaylaştırır. Başka bir ifadeyle, HMK m. 6 yalnızca taraflar arasındaki dengeyi değil, mahkeme sisteminin rasyonel işlemesini de hedefler.

7. Maddenin Eleştirel Değerlendirmesi

Her genel kural gibi HMK m. 6 da mutlak adalet üretmez; sadece genel ve ortalama uyuşmazlık tipi için makul bir başlangıç noktası sunar. Özellikle günümüzde dijitalleşme, çok merkezli ticari ilişkiler, çevrim içi sözleşmeler ve sınır aşan işlemler düşünüldüğünde, yalnızca davalının yerleşim yerini esas almak bazı hâllerde davacı bakımından ağır sonuçlar yaratabilir.

Buna rağmen HMK m. 6’nın tercih edilmesinin sebebi şudur: Kanun koyucu, genel kuralı basit, öngörülebilir ve davalının savunmasını koruyan bir eksende kurmuş; sonra özel durumlar için ayrı özel yetki kuralları bırakmıştır. Bu yöntem, sistematik açıdan isabetlidir. Çünkü genel kural ne kadar öngörülebilir ve sade olursa, istisnaların uygulanması da o kadar net hale gelir.

8. HMK m. 6’nın Gerekçesini Tek Cümlede Özetlemek Gerekirse

HMK m. 6’nın gerekçesi, mahkemeden lehine karar verilmesini isteyen ve iddiası henüz ispatlanmamış olan davacının, kural olarak davalıyı kendi bulunduğu yere sürükleyememesi; buna karşılık davalının savunma hakkı, hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik gereği davanın genel olarak davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesinde görülmesinin uygun sayılmasıdır.

Bu özeti biraz daha açarsak, maddenin gerekçesi dört ana sütun üzerinde durur:

  1. Davacının iddiası henüz kesinleşmemiştir.
  2. Davalı, keyfî yer seçimine karşı korunmalıdır.
  3. Yetki objektif ve öngörülebilir bir ölçüte bağlanmalıdır.
  4. Özel durumlar için özel yetki kuralları saklı tutulmalıdır.

Özet

HMK’nın 6. maddesinin gerekçesi, medeni usul hukukunda genel yetkinin neden davalının yerleşim yerine bağlandığını açıklayan temel ilkelerden oluşur. Bu ilkelerin başında, davalının korunması, savunma hakkının fiilen güvence altına alınması, davacının henüz ispatlanmamış iddiası sebebiyle ilk külfeti üstlenmesi, hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik gelir. Kanun koyucu, davanın başlangıçta objektif bir bağ noktasına dayanmasını istemiş; bunu da davalının dava tarihindeki yerleşim yeri üzerinden kurmuştur. Böylece davacıya sınırsız yer seçme serbestisi verilmemiş, buna karşılık özel durumlarda uygulanabilecek özel yetki kuralları da saklı tutulmuştur.

Av. Şükrü KORKMAZ 0 Yorumlar
Nis 5 2026
HMK Madde 5 Genel Kural

MADDE 5- (1) Mahkemelerin yetkisi, diğer kanunlarda yer alan yetkiye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, bu Kanundaki hükümlere tabidir.

HMK Madde 5 Gerekçesi ve Kapsamı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 5. maddesi ilk bakışta kısa ve sade bir hüküm gibi görünür. Oysa bu madde, medeni usul hukukunda yetki rejiminin nasıl okunacağını belirleyen temel bir sistem maddesidir. “Mahkemelerin yetkisi, diğer kanunlarda yer alan yetkiye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, bu Kanundaki hükümlere tabidir” cümlesi; aslında normlar arası ilişkiyi, usul hukukunda kanunlar hiyerarşisinin işleyişini ve yetki tartışmasının hangi yöntemle çözüleceğini gösterir. Bu nedenle m. 5’in gerekçesini anlamak, yalnızca bir madde yorumundan ibaret değildir; HMK’daki yetki düzeninin bütün mantığını kavramayı gerektirir.

Bu makalede amaç, HMK m. 5’in resmi metnini esas alarak, maddenin normatif işlevini, sistem içindeki yerini, özel kanunlarla ilişkisini, kesin yetki ve genel/özel yetki ayrımına etkisini, yetki sözleşmeleri bakımından sınırlarını ve uygulamadaki önemini ayrıntılı biçimde açıklamaktır. Metin hazırlanırken telif hakkına dikkat edilmiş; resmi mevzuat metni dışında herhangi bir şerh ya da doktrinel kaynaktan doğrudan kopya yapılmamış, tüm açıklamalar özgün bir dille kaleme alınmıştır.

1. HMK m. 5 neden vardır?

HMK m. 5’in en temel gerekçesi, medeni yargıda yetki kurallarının dağınık ve çok kaynaklı yapısını tek cümleyle düzene sokmaktır. Uygulamada yetki, yalnızca HMK hükümlerinden doğmaz. Birçok uyuşmazlık türünde özel kanunlar, belirli mahkemeleri yetkili veya bazen münhasıran yetkili kılar. Eğer HMK, kendi içindeki yetki kurallarını hiçbir ayrım yapmadan doğrudan uygulansın isteseydi, özel kanunlardaki yetki hükümleriyle çatışma çıkardı. İşte m. 5 bu çatışmayı önler.

Maddenin “diğer kanunlarda yer alan yetkiye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere” demesi, iki önemli sonucu beraberinde getirir. Birincisi, HMK’nın yetki hükümleri tamamlayıcı genel rejim niteliğindedir. İkincisi, özel kanunda farklı bir yetki kuralı varsa, önce o uygulanır; HMK hükümleri ise boşluk doldurucu veya genel çerçeve sağlayıcı rol üstlenir.

Bu sistem, medeni usul hukukunda normatif açıklık sağlar. Mahkeme ve taraflar, bir yetki tartışmasında şu sırayı izler:

  1. Önce uyuşmazlık hakkında özel bir kanunda yetki kuralı var mı diye bakılır.
  2. Varsa o kural uygulanır.
  3. Yoksa HMK’daki genel ve özel yetki hükümleri devreye girer.

Dolayısıyla m. 5’in gerekçesi, sadece bir “atıf” mekanizması kurmak değildir; aynı zamanda uygulamada yanlış norm seçimini önlemektir.

2. Maddenin sistematik konumu ve anlamı

HMK m. 5, “Yetki” bölümünün giriş hükmü niteliğindedir. Bu yerleşim tesadüfi değildir. Kanun koyucu önce, yetki alanındaki genel çerçeveyi çizmiş; sonra m. 6’da genel yetkili mahkemeyi, daha sonra özel yetki halleri ile diğer kurumları düzenlemiştir. Bu yapıdan çıkan sonuç şudur: m. 5 olmadan m. 6 ve devamı eksik kalırdı. Çünkü m. 6 ve devamı, “hangi hallerde hangi mahkeme yetkilidir?” sorusuna cevap verirken, m. 5 “bu cevaplar hangi şartla uygulanacaktır?” sorusunu çözer.

Bu açıdan m. 5’in gerekçesi üçlüdür:

  • Sistem kurma gerekçesi: Yetki hükümlerinin giriş kapısını oluşturur.
  • Normlar arası denge gerekçesi: HMK ile özel kanunlar arasındaki ilişkiyi açıklar.
  • Uygulama kolaylığı gerekçesi: Hâkim ve taraflar için yetki incelemesinde metodoloji sağlar.

Madde, “genel kural” başlığını taşımakla birlikte, içerik olarak doğrudan “genel yetki” kuralı değildir. Genel yetki m. 6’dadır. M. 5 ise daha üst düzey bir genel ilkedir. Başka bir ifadeyle, m. 5 yetkinin kaynağına ilişkin genel kural, m. 6 ise genel yetkili mahkemeye ilişkin somut kuraldır. Bu ayrım, maddenin gerekçesini anlamak bakımından çok önemlidir.

3. Özel kanunların saklı tutulmasının nedeni

HMK m. 5’in kalbinde yer alan ifade, “diğer kanunlarda yer alan yetkiye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere” cümlesidir. Bu ibarenin gerekçesi, medeni usul hukukunun tek kanunlu bir alan olmamasıdır. Örneğin ticaret, tüketici, iş hukuku, aile hukuku, icra-iflas hukuku veya taşınmaz hukukuna ilişkin bazı uyuşmazlıklarda farklı kanunlar özel yetki kuralları öngörebilir. Bu durumda HMK’nın genel yetki mantığı, özel düzenlemeyi ortadan kaldırmaz.

Kanun koyucunun burada benimsediği yaklaşım, klasik “özel hüküm genel hükme nazaran önceliklidir” ilkesine uygundur. Ancak HMK m. 5 bunu soyut bir yorum ilkesi olarak bırakmamış, açık norm haline getirmiştir. Bunun birkaç nedeni vardır:

a. Uygulama birliğini sağlama

Mahkemeler arasında, özel kanun hükmü varken HMK genel yetkisinin mi, yoksa özel kanun yetkisinin mi uygulanacağı konusunda tereddüt çıkmaması amaçlanır. Kanun koyucu, bu tereddüdü baştan kesmiştir.

b. Uyuşmazlık türlerine özgü ihtiyaçları koruma

Her dava türü aynı özellikleri taşımaz. Bazı uyuşmazlıklarda delillerin bulunduğu yer, sözleşmenin ifa yeri, taşınmazın bulunduğu yer veya taraflardan birinin korunma ihtiyacı, özel yetki kurallarını gerekli kılar. HMK m. 5, bu özel ihtiyaçları bertaraf etmez; tersine onların korunmasını sağlar.

c. Usul ekonomisine hizmet etme

Uygun mahkemenin özel düzenlemeyle önceden belirlenmiş olması, davanın daha hızlı ve isabetli görülmesine yardım eder. Böylece gereksiz yetki itirazları, yetkisizlik kararları ve dosya transferleri azaltılır.

4. HMK m. 5 ile m. 6 arasındaki ilişki

Uygulamada sık yapılan hata, m. 5 ile m. 6’yı aynı işlevde sanmaktır. Oysa aralarında belirgin fark vardır.

  • HMK m. 5: Yetkinin hangi kaynaklardan belirleneceğini söyler.
  • HMK m. 6: Özel bir yetki kuralı yoksa, genel olarak davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğunu söyler.

Bu nedenle m. 5’in gerekçesi, m. 6’nın önüne mantıksal bir filtre koymaktır. Mahkeme doğrudan m. 6’ya gitmez. Önce m. 5 uyarınca özel kanunda bir yetki düzenlemesi olup olmadığını araştırır. Ancak özel düzenleme yoksa, m. 6 devreye girer.

Bu yapı, kanun koyucunun yetki hukukunu bir “tek formül” üzerinden değil, kademeli bir analiz üzerinden kurduğunu gösterir. Uygulamadaki doğru yöntem şu şekildedir:

  1. Özel kanuna bak.
  2. HMK’daki kesin yetki hükümlerine bak.
  3. HMK’daki özel yetki hükümlerine bak.
  4. Son aşamada genel yetki kuralını uygula.

Dolayısıyla m. 5, sadece bir giriş cümlesi değil, yetki incelemesinin metodolojisini belirleyen bir rehberdir.

5. Maddenin kesin yetki rejimiyle bağlantısı

HMK m. 5’in gerekçesi, kesin yetki hükümlerini de sistematik olarak korur. Çünkü bazı yetki kuralları tarafların iradesine bırakılmamış, kamu düzenine daha yakın görülmüştür. Bu tür hallerde mahkeme yetki meselesini resen dikkate alır. HMK m. 19’un da gösterdiği üzere, kesin olmayan yetkide itiraz süresinde ileri sürülmezse mahkeme yetkili hale gelebilir; fakat kesin yetkide böyle bir serbestlik yoktur.

M. 5 burada şu anlamı taşır: Özel kanun veya HMK içinde kesin yetki öngören bir hüküm varsa, yetki tartışması sıradan bir “uygun forum seçimi” meselesi olmaktan çıkar ve kanunen bağlayıcı hale gelir. Bu durum, maddenin neden yalnızca genel yetkiyi değil, bütün yetki kaynaklarını birlikte düşündüğünü gösterir.

Başka bir deyişle, m. 5’in gerekçesi yalnızca “hangi mahkemeye gidileceğini” değil, “yetki kuralının niteliğinin ne olduğunu” da gözeten bir sistematik kurmaktır. Çünkü bazı yetki hükümleri alternatif veya tamamlayıcı iken, bazıları münhasırdır. M. 5 tüm bu ayrımların önünü açan çerçeve hükmüdür.

6. Yetki sözleşmeleri bakımından m. 5’in önemi

HMK m. 17 ve 18, belirli şartlarla yetki sözleşmesine izin vermektedir. Ancak bu izin sınırsız değildir. Taraflar ancak:

  • tacir veya kamu tüzel kişisi ise,
  • uyuşmazlık üzerinde serbestçe tasarruf edebiliyorlarsa,
  • kesin yetki hali yoksa,
  • yazılı ve belirli bir yetki sözleşmesi yapmışlarsa,

bir veya birden fazla mahkemeyi yetkili kılabilirler.

Bu noktada m. 5’in gerekçesi tekrar görünür hale gelir. Çünkü yetki sözleşmesi de yetki rejiminin bir parçasıdır; fakat özel kanunların saklı tutulması ve kesin yetki alanlarının korunması, taraf iradesinin sınırsız olmadığını gösterir. Kanun koyucu, bir yandan taraflara belirli ölçüde forum seçme imkânı tanımış; diğer yandan kamu düzenine yaklaşan veya özel korunma gerektiren alanlarda bu serbestiyi sınırlandırmıştır.

Doktrinde de HMK ile birlikte yetki sözleşmesinin daha sistematik ve daha sınırlı bir çerçeveye oturtulduğu genel olarak kabul edilir. Özellikle sadece tacirler ile kamu tüzel kişileri arasında yetki sözleşmesine imkân tanınması, zayıf tarafın korunması amacını yansıtır. Bu yön, m. 5’in gerekçesiyle de uyumludur: Kanun koyucu, yetki alanını serbest irade ve özel düzenleme arasında dengeli bir yapıya oturtmak istemiştir.

7. Maddenin milletlerarası yetki bakımından dolaylı etkisi

HMK m. 5 doğrudan milletlerarası yetki hükmü değildir; ancak iç yetki düzenini yapılandırması nedeniyle yabancı unsurlu uyuşmazlıklarda da dolaylı önem taşır. Bölge adliye mahkemesi kararlarında görüldüğü üzere, milletlerarası yetki çoğu zaman iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları üzerinden belirlenir. Bu durum, HMK’daki yetki sistematiğinin yalnızca iç uyuşmazlıklarda değil, yabancı unsur içeren özel hukuk ihtilaflarında da belirleyici olduğunu gösterir.

Burada m. 5’in gerekçesi şu şekilde okunabilir: Kanun koyucu, iç hukukta sağlam ve sistematik bir yetki yapısı kurarak, daha geniş özel hukuk ilişkilerinde de uygulanabilir bir temel oluşturmuştur. İç yetki sistemi ne kadar düzenli ve normatif olarak berraksa, milletlerarası yetki bakımından da o kadar öngörülebilir sonuçlar doğar.

8. HMK m. 5’in usul ekonomisi ve hukuki güvenlik işlevi

Bir normun gerekçesi yalnızca teorik sistematikle sınırlı değildir; uygulamada hangi faydayı sağladığına da bakmak gerekir. HMK m. 5’in bu bakımdan iki temel işlevi vardır:

a. Usul ekonomisi

Yetkili mahkemenin yanlış belirlenmesi, davanın esasına hiç girilmeden zaman kaybına yol açar. Dosyanın başka mahkemeye gönderilmesi, yeniden tebligat, yeniden ön inceleme ve bazen zamanaşımı/talep güvenliği bakımından tartışmalar ortaya çıkabilir. M. 5, yetki incelemesine doğru noktadan başlanmasını sağlayarak bu masrafları ve gecikmeleri azaltır.

b. Hukuki güvenlik

Taraflar dava açmadan önce hangi mahkemeye başvuracaklarını makul ölçüde öngörebilmelidir. Eğer özel kanunlar ile HMK arasında açık bir ilişki kuralı kurulmazsa, taraflar açısından belirsizlik artar. M. 5, bu belirsizliği azaltır ve öngörülebilirliği yükseltir.

Bu iki işlev birlikte değerlendirildiğinde, m. 5’in gerekçesinin “teknik bir normlar çatışması çözümü”nden daha geniş olduğu görülür. Kanun koyucu, medeni yargının işleyişini daha rasyonel ve güvenli hale getirmeyi amaçlamıştır.

9. Maddeden çıkarılan temel yorum ilkeleri

HMK m. 5’in gerekçesine uygun yorum yapabilmek için aşağıdaki ilkeler benimsenmelidir:

1. HMK yetki hükümleri genel rejimdir

Özel kanunda farklı bir düzenleme yoksa HMK uygulanır.

2. Özel kanun önceliklidir

Aynı konuda özel ve somut bir yetki kuralı varsa, o hüküm önce uygulanır.

3. M. 5 doğrudan yetkili mahkemeyi göstermez

Bu madde tek başına “şu mahkeme yetkilidir” demez; hangi normlara bakılacağını gösterir.

4. Kesin yetki halleri korunur

Taraf iradesi veya ihmal nedeniyle aşılabilecek bir alan değildir.

5. Yetki analizi kademeli yapılmalıdır

Özel kanun, HMK özel yetki, HMK genel yetki sıralaması gözetilmelidir.

Bu ilkeler, maddenin gerekçesinin uygulamadaki somut yansımalarıdır.

10. Telif hakkına dikkat ederek “madde gerekçesi” nasıl anlatılmalıdır?

Kullanıcının talebindeki “telif hakkına dikkat” notu özellikle önemlidir. Resmi kanun metni kamuya açık normatif metindir ve doğrudan aktarılabilir. Buna karşılık öğretide yer alan şerhler, monografiler, makaleler ve ticari veri tabanlarındaki yorumlar telif koruması altında olabilir. Bu nedenle HMK m. 5’in gerekçesini anlatırken en doğru yöntem şudur:

  • Resmi kanun metni aynen verilebilir.
  • Resmi gerekçe metni varsa ona sadık kalınabilir; ancak burada sunulan açıklama, resmi metnin ötesinde özgün analiz şeklinde olmalıdır.
  • Doktrindeki görüşler doğrudan kopyalanmamalı, kendi cümlelerinle özetlenmelidir.
  • Kaynak gösterimi yapılacaksa resmi mevzuat ve erişilebilen yargı kararları tercih edilmelidir.

Bu makale de bu yöntem izlenerek hazırlanmıştır. Yani burada yer alan çözümlemeler, telif koruması altındaki bir şerh metninin aynen veya yakın biçimde çoğaltılması değil; HMK m. 5’in resmi düzenlemesi, kanunun sistematiği ve yargısal yaklaşım temelinde yapılmış özgün bir açıklamadır.

11. Son değerlendirme: HMK m. 5’in gerçek önemi nedir?

HMK m. 5’in önemi, kısa bir hükümle büyük bir yapıyı yönetmesidir. Bu madde:

  • yetki kurallarının uygulama sırasını belirler,
  • HMK ile özel kanunlar arasındaki öncelik ilişkisini açıklar,
  • genel yetki kuralına geçmeden önce yapılacak incelemenin usul metodunu kurar,
  • kesin yetki, özel yetki ve yetki sözleşmesi kurumlarının sistem içindeki yerini netleştirir,
  • uygulamada hukuki güvenlik ve usul ekonomisine hizmet eder.

Bu yüzden HMK m. 5, yalnızca “ön bilgi veren” bir madde değildir. Medeni yargıda yetki sorununu nasıl düşüneceğimizi belirleyen anayasal önemde olmasa da sistematik bakımdan kurucu bir rol oynar. Eğer bu madde olmasaydı, özel kanun hükümleri ile HMK arasındaki ilişki yorum yoluyla çözülmeye çalışılacak, bu da uygulamada daha çok belirsizlik doğuracaktı.

Özet

HMK m. 5’in gerekçesi özünde şuna dayanır: Yetki kuralları tek bir kanunda ve tek tip bir yapıda düzenlenmediği için, kanun koyucu önce normlar arası ilişkiyi açıklığa kavuşturmak istemiştir. Bu amaçla, diğer kanunlardaki yetki hükümlerini saklı tutmuş; HMK’yı ise genel yetki rejiminin ana çerçevesi olarak konumlandırmıştır.

Bu sebeple HMK m. 5:

  • doğrudan yetkili mahkemeyi belirleyen bir hüküm değil,
  • yetki analizinin başlangıç noktası olan bir sistem maddesidir.

Makale düzeyinde ifade etmek gerekirse, maddenin gerçek gerekçesi; özel kanun-hmk dengesi kurmak, uygulama birliğini sağlamak, yetki tartışmalarını metodik hale getirmek ve medeni usulde öngörülebilirliği artırmaktır.

Av. Şükrü KORKMAZ 0 Yorumlar
Nis 5 2026
HMK Madde 4 Sulh hukuk mahkemelerinin görevi

MADDE 4- (1) Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına
bakılmaksızın;
a) Kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre
ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan
alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara
karşı açılan davaları,
b) Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine
ilişkin davaları,
c) Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin korunmasına yönelik olan davaları,
ç) Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk mahkemesi veya sulh hukuk hâkimini
görevlendirdiği davaları,
görürler.

HMK Madde 4 Gerekçesi ve Kapsamı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 4. maddesi, ilk bakışta yalnızca görev kurallarını belirleyen teknik bir usul normu gibi görünür. Oysa bu hüküm, Türk medeni usul hukukunda mahkeme yapısının nasıl kurgulandığını, uyuşmazlıkların hangi ölçütlere göre dağıtıldığını ve yargılamanın etkinliğinin nasıl artırılmak istendiğini gösteren önemli bir düzenlemedir. Gerçekten de HMK m. 4, eski sistemde yaşanan görev tartışmalarına karşı daha açık, daha sade ve daha öngörülebilir bir model kurma arayışının ürünüdür.

Bu maddenin gerekçesini anlayabilmek için önce şu temel soruyu sormak gerekir: Kanun koyucu neden bazı dava türlerini dava değerine bakmaksızın sulh hukuk mahkemesine bırakmıştır? Bu sorunun cevabı birkaç başlık altında toplanabilir: tarihsel devamlılığın korunması, uygulamada oluşmuş uzmanlığın sürdürülmesi, dava değerine göre görev ayrımının yarattığı sorunların giderilmesi, yargılamada hız ve pratiklik sağlanması ve belirli uyuşmazlık tiplerinin doğal olarak sulh hukuk mahkemesinin işlevine daha uygun görülmesi.

Dolayısıyla HMK m. 4’ün gerekçesi, yalnızca “hangi dava nereye açılır?” sorusunu değil, aynı zamanda “neden böyle bir dağılım tercih edilmiştir?” sorusunu da cevaplar. Bu yönüyle madde, usul hukukunun teknik bir parçası olmanın ötesinde, yargı politikasını yansıtan bir normdur.

2. Maddenin Temel İşlevi: Sulh Hukuk Mahkemesinin Görev Alanını Konu Esasına Göre Belirlemek

HMK m. 4’ün en dikkat çekici yönü, sulh hukuk mahkemesinin görevini büyük ölçüde uyuşmazlığın konusuna göre belirlemesidir. Başka bir deyişle, burada belirleyici olan davanın ekonomik büyüklüğü değil, hukuki niteliğidir. Kanun koyucu, özellikle kira, ortaklığın giderilmesi ve zilyetliğin korunması gibi alanlarda davanın değerini esas alan bir ayrım yerine, davanın türüne dayalı bir görev sistemi benimsemiştir.

Bu tercih tesadüfî değildir. Dava değerine göre görev ayrımı, teoride basit görünse de uygulamada çoğu zaman ciddi sorunlar doğurur. Özellikle dava açılırken uyuşmazlığın gerçek ekonomik değerinin net şekilde belirlenemediği hâllerde, yanlış mahkemede dava açılması ve ardından görevsizlik kararları verilmesi, hem zaman hem masraf kaybına neden olur. Görev meselesi kamu düzenine ilişkin olduğundan, bu yanlışlıklar tarafların anlaşmasıyla da giderilemez. Sonuç olarak, usul kuralları maddi hakkın korunmasına hizmet edeceği yerde, bazen hakkın elde edilmesini geciktiren bir engel hâline dönüşebilir.

HMK m. 4, bu sakıncayı azaltmak için bazı davaları açık biçimde sulh hukuk mahkemesine bağlamıştır. Böylece görev tartışması daraltılmış, dava açan kişi açısından öngörülebilirlik artırılmıştır. Bu, normun en önemli gerekçelerinden biridir.

3. Tarihsel Arka Plan: Sulh Hukuk–Asliye Hukuk Ayrımının Korunması

6100 sayılı Kanun hazırlanırken tartışılan önemli meselelerden biri, sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri arasındaki ayrımın sürdürülüp sürdürülmemesiydi. Kanun koyucu nihayetinde bu ayrımı korumuştur. Bunun başlıca nedeni, bu ayrımın yalnızca kurumsal bir miras olması değil, aynı zamanda uygulamada belirli dava türleri bakımından yerleşmiş bir yargısal tecrübe yaratmış olmasıdır.

Yıllar içinde bazı uyuşmazlıklar sulh hukuk mahkemelerinde yoğunlaşmış, bu mahkemelerde özellikle kira, paylaştırma ve zilyetlik gibi alanlarda ciddi bir uygulama birikimi oluşmuştur. Kanun koyucu, bu birikimi tasfiye etmek yerine korumayı tercih etmiştir. Bu nedenle HMK m. 4, sulh hukuk mahkemesini boşaltan veya anlamsızlaştıran bir yaklaşımı değil; aksine onun tarihsel işlevini güncellenmiş bir biçimde devam ettiren bir yaklaşımı benimser.

Buradaki gerekçe yalnızca “gelenek” değildir. Asıl mesele, hukukî tecrübenin ve uzmanlaşmanın kurumsal değerinin korunmasıdır. Bir mahkemenin belirli uyuşmazlık türleriyle uzun süreli temas içinde olması, o alanda daha öngörülebilir ve istikrarlı bir uygulama üretmesini sağlar. Bu da hukuk güvenliğini destekler. HMK m. 4, tam da bu sebeple, sulh hukuk mahkemesinin belirli dava tipleri bakımından fiilen oluşmuş uzmanlık alanını kanun düzeyinde yeniden teyit eder.

4. Eski Sistemden Uzaklaşma: Dava Değerine Dayalı Görev Ayrımının Sakıncaları

HMK m. 4’ün gerekçesinin merkezinde, eski usul sisteminde görülen bir sorun vardır: müddeabihin değerine göre görev ayrımı. Değer esaslı sistem, ilk bakışta objektif görünse de uygulamada iki temel problem yaratır.

Birincisi, dava konusu değerin başlangıçta yanlış tahmin edilmesi veya tam olarak belirlenememesi hâlidir. Özellikle taşınmazlar, ortaklık ilişkileri veya kira uyuşmazlıklarında ekonomik değer her zaman kolayca tespit edilemez. Bu durumda taraf yanlış görevli mahkemede dava açabilir. Sonradan verilen görevsizlik kararı, davayı esas bakımından ilerletmez; aksine süreci uzatır.

İkincisi, değer esaslı ayrım bazı uyuşmazlıkların niteliğini arka planda bırakır. Oysa bazı dava türlerinde mesele ekonomik büyüklükten çok hukuki yapı ve uyuşmazlığın karakteridir. Örneğin kira uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman sözleşme ilişkisi, kullanım hakkı, tahliye sebebi, kira bedeli, yan giderler veya sözleşmesel yan yükümlülükler etrafında şekillenir. Bu tür davalarda asıl ihtiyaç, uyuşmazlık tipine aşina bir mahkeme önünde yargılama yapılmasıdır; yoksa sırf parasal büyüklüğe göre farklı mahkemeye gidilmesi, her zaman rasyonel değildir.

HMK m. 4, bu nedenle ekonomik ölçütü geri plana itmiş ve belirli uyuşmazlık türleri bakımından konu esaslı görev modeli geliştirmiştir. Bu yönüyle hüküm, usul ekonomisine hizmet eden bir sadeleştirme normudur.

5. Kira Uyuşmazlıklarının Sulh Hukuk Mahkemesine Bırakılmasının Gerekçesi

Maddenin en önemli kısmı, hiç kuşkusuz kira ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların sulh hukuk mahkemesine bırakılmasıdır. Burada kanun koyucu son derece geniş bir ifade kullanmıştır: kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıklar. Bu genişlik, gerekçenin bilinçli olduğunu gösterir.

Kira ilişkileri, gündelik hayatın en yaygın özel hukuk ilişkilerinden biridir. Konut, işyeri, arsa, depo, ekipman veya başka kullanım ilişkileri çerçevesinde çok farklı türden kira uyuşmazlıkları ortaya çıkabilir. Tahliye, kira bedelinin tespiti, kira alacağı, yan giderler, sözleşmeye aykırılık, depozito, kullanımın sınırları ve benzeri çok sayıda ihtilaf bu kapsamda değerlendirilebilir. Kanun koyucu, bu kadar sık rastlanan bir uyuşmazlık alanında görev konusunda tereddüt yaşanmasını istememiştir.

Ayrıca kira davalarının çoğu, hızlı ve pratik çözüm bekleyen uyuşmazlıklardır. Özellikle kiraya veren ile kiracı arasındaki uyuşmazlıkların uzaması, ekonomik ve sosyal etkiler doğurur. Bu nedenle kanun koyucu, kira ilişkisinden doğan davaları tek elde toplamak suretiyle hem uygulama birliğini hem de usulî pratikliği amaçlamıştır.

Burada dikkat çekici bir başka husus, “dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın” ibaresidir. Bu ifade, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda yüksek meblağlı bir alacak söz konusu olsa bile görevli mahkemenin yine sulh hukuk mahkemesi olacağını ortaya koyar. Böylece kira hukukunda görev tartışmasının kapsamı büyük ölçüde daraltılmış olur.

6. Ortaklığın Giderilmesi Davalarının Sulh Hukukta Toplanmasının Gerekçesi

HMK m. 4 kapsamında sulh hukuk mahkemesine bırakılan bir diğer önemli grup, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalardır. Ortaklığın giderilmesi davaları, teknik yönleri bulunan, çoğu zaman miras, paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyeti ilişkilerinden doğan ve uygulamada sık karşılaşılan dava türleridir.

Bu davaların sulh hukuk mahkemesine bırakılmasının gerekçesi, esasen iki yönlüdür. Bir yandan, bu uyuşmazlıklar belirli bir usul tecrübesi gerektirir; öte yandan bunların dava değerine göre farklı mahkemelere dağıtılması pratik değildir. Taşınmazın çok değerli olması, ortaklığın giderilmesi davasının niteliğini değiştirmez. Dava yine paylaştırma veya satış suretiyle ortaklığın sona erdirilmesine yöneliktir. Uyuşmazlığın karakteri sabit kaldığı için, değer esaslı görev ayrımı burada anlamsızlaşır.

Kanun koyucu bu nedenle, dava değerinden bağımsız biçimde bu davaları da sulh hukuk mahkemesinde toplamıştır. Böylece hem uygulama standardizasyonu sağlanmış hem de görev itirazlarından kaynaklanan gecikmeler azaltılmıştır.

7. Zilyetliğin Korunmasına Yönelik Davalar Bakımından Gerekçe

Maddenin bir diğer başlığı, taşınır ve taşınmaz mallarda sadece zilyetliğin korunmasına yönelik davalardır. Burada korunmak istenen esasen mülkiyet hakkının kesin tespiti değil, fiili hâkimiyetin hukuk düzeni tarafından geçici ve hızlı biçimde güvence altına alınmasıdır.

Zilyetliğin korunması davalarının sulh hukuk mahkemesine bırakılmasının gerekçesi, bu davaların çoğu zaman sürat isteyen nitelikte olmasıdır. Zilyetliğe müdahale, günlük yaşamda derhâl etkisini gösteren bir ihlaldir. Bu tür uyuşmazlıklarda esasen amaç, fiili durumun hukuk dışı yollarla bozulmasının önüne geçmek ve kişileri kendi adaletini kendisi sağlamaya yönelten eğilimleri engellemektir. Bu nedenle zilyetliğin korunmasına ilişkin davaların hızlı, pratik ve yerleşik uygulamaya sahip bir mahkeme önünde görülmesi istenmiştir.

Burada da dava konusunun değerinden çok, korunmak istenen hukuki menfaat önemlidir. Dolayısıyla HMK m. 4’ün konu esaslı yaklaşımı bu dava türünde de kendisini gösterir.

8. “Diğer Kanunların Görevlendirdiği Davalar” İbaresinin Gerekçesi

Maddenin son bendinde, “bu Kanun ile diğer kanunların sulh hukuk mahkemesi veya sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davalar” ifadesi yer alır. Bu düzenleme, HMK m. 4’ün yalnızca sınırlı bir liste vermediğini, aynı zamanda başka mevzuatla sulh hukuk mahkemesine bırakılan işlere de kapı açtığını gösterir.

Bu bendin gerekçesi sistematik esneklik sağlamaktır. Kanun koyucu, özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesine görev verildiğinde her defasında HMK m. 4’ü değiştirme zorunluluğu doğmamasını istemiştir. Böylece HMK’daki görev sistemi ile özel kanunlar arasında uyum kurulmuştur. Aynı zamanda bu hüküm, sulh hukuk mahkemesinin medeni yargı içindeki tamamlayıcı rolünü de gösterir.

Bu açıdan bakıldığında bent, teknik bir atıf normu olmanın ötesinde, görev sisteminin bütünlüğünü koruyan bir köprü işlevi görür.

9. Maddenin Arkasındaki İlkeler: Belirlilik, Usul Ekonomisi, Uzmanlaşma

HMK m. 4’ün gerekçesi daha soyut düzeyde üç temel ilkeye dayanır:

a. Belirlilik

Görev kuralları ne kadar açık olursa, dava açan kişi bakımından hukuki öngörülebilirlik o kadar artar. HMK m. 4, özellikle kira ve ortaklığın giderilmesi gibi sık rastlanan dava türlerinde belirsizliği azaltır.

b. Usul ekonomisi

Görevsizlik kararları yargılamayı uzatır. Yanlış mahkemede açılan davanın usulden reddi veya görevsizlik nedeniyle aktarılması, taraflara ek zaman ve masraf yükler. HMK m. 4, konu esaslı görev düzenlemesiyle bu problemi azaltmayı hedefler.

Bu bağlamda usul ekonomisinin, şekli kuralların maddi adaleti engellememesi gerektiği yönündeki yargısal yaklaşım da önemlidir. Nitekim Yargıtay kararlarında, usul hükümlerinin amaca uygun yorumlanması, şeklin özün önüne geçirilmemesi gerektiği sıkça vurgulanmaktadır.

c. Uygulamada oluşmuş uzmanlaşmanın korunması

Kanun koyucu, sulh hukuk mahkemelerinin yıllar içinde özellikle bazı uyuşmazlık türlerinde geliştirdiği pratiği korumak istemiştir. Böylece benzer uyuşmazlıkların benzer mahkemelerde toplanmasıyla istikrar sağlanır.

10. HMK m. 4’ün Genel Mahkeme-Özel Mahkeme Dengesi İçindeki Yeri

HMK sisteminde kural olarak asliye hukuk mahkemesi genel görevli mahkeme görünümündedir; ancak HMK m. 4, sulh hukuk mahkemesini belirli alanlarda özel bir görev odağı hâline getirir. Bu noktada sulh hukuk mahkemesi, klasik anlamda dar yetkili istisnai bir merci olarak değil; belli konu kümeleri bakımından yoğunlaşmış görev alanına sahip bir mahkeme olarak anlaşılmalıdır.

Bu yaklaşımın gerekçesi, yargı sistemini daha işlevsel bir şekilde dağıtmaktır. Her uyuşmazlığı tek bir mahkemeye vermek teorik sadelik sağlasa da pratikte yargısal yük dağılımını bozabilir. HMK m. 4, bu nedenle, medeni yargılama içinde iş bölümü niteliğinde ama kamu düzenine ilişkin sonuç doğuran bir görev tasarımı benimser.

11. Gerekçenin Yoruma Etkisi

Bir madde gerekçesi, normun yerine geçmez; fakat normun amacını anlamada önemli bir yardımcıdır. HMK m. 4 bakımından gerekçenin ortaya koyduğu temel fikir şudur: Sulh hukuk mahkemesi, belirli uyuşmazlık türlerinde hızlı, uzmanlaşmış ve öngörülebilir bir yargılama alanı sağlamak üzere konumlandırılmıştır.

Bu nedenle uygulamada HMK m. 4 yorumlanırken aşırı daraltıcı yaklaşımlardan kaçınmak gerekir. Özellikle kira ilişkisinden doğan davalarda, sırf talebin alacak niteliği taşıması veya miktarın yüksek olması nedeniyle görevli mahkemenin değiştiği düşüncesi, maddenin amacıyla bağdaşmaz. Kanun koyucu bilerek geniş bir ifade kullanmış; böylece kira ilişkisinden doğan tüm uyuşmazlıkları esasen aynı görev alanında toplamıştır.

12. Değerlendirme

Sonuç olarak HMK’nın 4. maddesinin gerekçesi, basit bir görev listesi hazırlamaktan ibaret değildir. Bu hükümle kanun koyucu:

  1. Sulh hukuk ve asliye hukuk ayrımını korumuş,
  2. Dava değerine göre görev ayrımının yarattığı sorunları azaltmış,
  3. Uygulamada oluşmuş uzmanlığı muhafaza etmiş,
  4. Sık görülen bazı uyuşmazlıkları tek elde toplamış,
  5. Görev konusundaki belirsizlikleri azaltarak usul ekonomisine hizmet etmiş,
  6. Medeni yargının kurumsal işleyişini daha öngörülebilir hâle getirmiştir.

Bu nedenle HMK m. 4, yalnızca “sulh hukuk mahkemesi neye bakar?” sorusunu cevaplayan bir norm değil; aynı zamanda Türk usul hukukunun mahkemelerin görev alanını fonksiyonel ve pratik esaslara göre belirleme tercihini gösteren bir düzenlemedir. Maddenin gerekçesi de özünde tam olarak budur.

Özet

HMK’nın 4. maddesinin gerekçesi, sulh hukuk mahkemelerinin görev alanını dava değerine göre değil, uyuşmazlığın konusu ve uygulamadaki işlevi esas alınarak belirlemektir. Kanun koyucu bu yolla hem görev tartışmalarını azaltmak hem de kira, ortaklığın giderilmesi ve zilyetliğin korunması gibi alanlarda oluşmuş yargısal uzmanlığı sürdürmek istemiştir. Başka bir ifadeyle hükmün arkasındaki temel düşünce; belirlilik, usul ekonomisi, uzmanlaşma ve uygulama kolaylığıdır.

Av. Şükrü KORKMAZ 0 Yorumlar